dinsdag 29 november 2011

Slag bij Falklands 1914

8 december 1914 Slag bij de Falklands
Falkland eilanden
Falklands
De slag bij de Falklands was een zeeslag tussen Groot-Brittannië en Duitsland op 8 december 1914 tijdens de Eerste Wereldoorlog.
Graaf von Spee

von spee Maximilian Graf von Spee (Kopenhagen, 22 juni 1861 - 8 december 1914) was een Duits admiraal. Von Spee sloot zich aan bij de Kaiserliche Marine in 1878. In de jaren 1887-1888 was hij bevelhebber van de havens in Kameroen, toen nog een kolonie van Duitsland. Voor de Eerste Wereldoorlog was hij een lange tijd verantwoordelijk voor de ontwikkeling van wapens. In 1908 werd hij tenslotte benoemd tot Stafchef van de Noordzee. Twee jaar later, op 27 januari 1910, werd hij schout-bij-nacht. In 1912 werd hij viceadmiraal en opperbevelhebber van het Duitse Oost-Aziatische flottielje, met als thuisbasis de Duitse kolonie Tsingtao in China.
Toen de Eerste Wereldoorlog uitbrak, spitste zijn vloot zich toe op het vernietigen van commerciële en troepentransportschepen van de geallieerden. Hij vervulde deze taak met aanzienlijk succes, hoewel hij zich zorgen maakte om de kracht van de geallieerden, meer bepaald de Keizerlijke Japanse Vloot en de Koninklijke Australische Vloot.
Hij zei zelfs dat het Australische vlaggenschip, HMAS Australia, superieur was tegenover zijn volledige vloot. Het flottielje van Spee bewoog langzaam naar Zuid-Amerika.
Tijdens de Slag bij Coronel, juist voor de kust van Chili, versloeg Spee op 1 november 1914 de plaatselijke Britse vloot onder het bevel van Sir Christopher Cradock. Hij slaagde erin om 2 Britse pantserkruisers, HMS Good Hope en HMS Monmouth, die hopeloos verouderd waren, zowel qua geschut als qua zeemanschap, te doen zinken.
De Duitse viceadmiraal graaf Maximilian von Spee had de slag bij Coronel gewonnen. Op 4 november was hij voor 24 uur in de neutrale haven Valparaíso in Chili binnengelopen om zijn munitievoorraad aan te vullen. Hij zette koers naar het zuiden, rondde begin december Kaap Hoorn en stoomde op naar de Falklandeilanden om de Britse marinebasis Stanley aan te vallen.
In 1934 noemden de Duitsers een 'vestzakslagschip' naar de admiraal, de Admiral Graf Spee. Het schip werd in 1939 verlaten en vernietigd door de bemanning, toevallig ook voor de kust van Zuid-Amerika waar admiraal von Spee zijn laatste slag streed, en in dezelfde maand, maar wel duizend zeemijl zuidelijker en een kwarteeuw later.
Op 8 december 1914 viel admiraal von Spee de kolenbunker en de marinebasis van Stanley, op de Falklandeilanden aan. Hij wist echter niet dat de Britten daar net 2 moderne en snelle slagkruisers, HMS Inflexible en HMS Invincible heengestuurd hadden. Daarenboven lagen er in de marinebasis ook nog 5 kruisers, namelijk HMS Carnarvon, HMS Cornwall, HMS Kent, HMS Bristol en HMS Glasgow. In de slag bij de Falklands die volgde verloor Spee zijn vlaggenschip, de SMS Scharnhorst samen met de SMS Gneisenau, de SMS Nürnberg en de SMS Leipzig. Tezamen met die schepen verloren de Duitsers ook nog 2200 zeelui, admiraal von Spee en zijn twee zonen. Alleen de SMS Dresden slaagde erin te ontsnappen, maar moest zich later overgeven en zichzelf opblazen.
SMS Dresden in 2008
SMS Dresden in 2008
SMS Gneisenau
SMS Gneisenau
Sir Doveton Sturdee

Admiraal Fischer Na de smadelijke nederlaag bij Coronel zwoer de Britse admiraal Lord John Fisher wraak. Hij liet een vlooteenheid onder bevel van viceadmiraal Sir Frederick Doveton Sturdee opstomen naar de Falklands met als opdracht om de Duitse kruisers op te sporen en te onderscheppen.
De Britse vlooteenheid telde twee moderne kruisers, HMS Invincible en Inflexible. Sturdee had verder nog drie gepantserde kruisers HMS Carnarvon, Cornwall en Kent en twee lichte kruisers HMS Bristol en Glasgow en de hulpkruiser HMS Macedonia.
De vlooteenheid was pas ter plaatse aangekomen en lag in de haven van Stanley, een marinesteunpunt en de hoofdstad van de Falklands, aangemeerd om opnieuw kolen te bunkeren.
Doveton Sturdy
HMS Invincible
HMS Invincible
HMS Bristol
HMS Bristol
Kruisers in zicht
De zee was glad als een spiegel, de zon scheen fel aan de onbewolkte hemel en er stond een zwakke bries uit het noordwesten. Het was zomer in het zuidelijk halfrond. Het zicht was uitstekend. De kruisers Gneisenau en Nürnberg kwamen om 9 uur nabij Stanley en de uitkijk van de Gneisenau zag van in zijn mast de Britse kruisers liggen. Hij herkende ze door zijn kijker aan hun masten.
Aanvallen of vluchten?

Von Spee wist niet, dat de schepen kolen aan het bunkeren waren. Als hij had aangevallen, dan waren de kruisers een gemakkelijk doelwit geweest. Als hij een schip had kunnen kelderen, dan zou dat de havengeul voor de andere kruisers versperd hebben.
De Canopus waakt
Toen liet de Canopus zijn kanonnen bulderen. HMS Canopus was een verouderd, nog ongepantserd schip. Het was bij hoogtij aan de grond gezet. Het moest de haven van Stanley beschermen. Zo kon het als een fort schieten zonder hinder van de deining. Het lag beschut achter een helling. Von Spee wist niet wat er gebeurde, beval rechtsomkeert te maken en te vluchten naar het zuidoosten, pal tegen de wind in. De bemanning van de Canopus klaagde er later over, dat hun rol in de slag onvoldoende naar waarde geschat was, ze hadden immers geen premie ontvangen. Als Von Spee had kunnen naderen en schieten, dan had de slag misschien een ander verloop gekend.
Achtervolging op zee

De Kent zette als eerste de achtervolging in. Sturdee gaf de kombuis bevel om een uitgebreid Engels ontbijt op te dienen. Hij wilde zijn bemanning aansterken voor de zware dag die hen te wachten stond. Rond 10 uur waren alle kruisers op volle stoom in de achtervolging. Von Spee had 24 km voorsprong. Rond 13 uur losten de Britten een schot aan bakboord van de Leipzig.
Coriolis speelt mee

De Britse wiskundige John Littlewood tekende nadien uit de mond van een aanwezige officier op, dat alle schoten 100 yard links van hun doelen terecht kwamen. De schootstabellen hielden rekening met de Corioliskracht. Alleen duurde het even, voor de Britten doorhadden, dat ze het teken van de correctie moesten omkeren, omdat ze zich in het zuidelijk halfrond bevonden.
De slag

Von Spee zag op zijn Zeiss afstandsmeters, dat de Britten 25,5 knopen voeren terwijl hij maar 22,5 knopen haalde. De Britten zouden hem dus inlopen voor de avond viel en hij op de duisternis kon hopen om te ontkomen. Omdat de vlucht dus geen zin had, besloot hij om te vechten. Hij wierp om 13u20 alleen zijn twee zware kruisers in de slag, om zo tenminste aan zijn drie lichte kruisers uitzicht op redding te bieden. Er stond een noordwest bries. Daardoor woei de rook uit de schouwen van de Duitse kruisers in de richting van de Britse schepen als een soort rookgordijn. Von Spee kon de Britten wel scherp zien. De Britten probeerden tevergeefs om von Spee uit die gunstige positie te lokken. De Scharnhorst en de Gneisenau troffen de Invincible, maar het pantser weerstond de treffers. Von Spee had acht 210 mm kanons, terwijl de Britse kruisers elk acht 305 mm kanons hadden. Dit wil zeggen, dat de Britten zijn pantser konden doorboren van op een afstand waarop zijn vuur zou afketsen op hun pantsers. Veertig minuten later lagen de Invincible en de Inflexible langszij. De zoemer klonk. Vijf tellen later luidde de bel en braakte uit alle 16 monden vuur op de Scharnhorst en de Gneisenau.
De Scharnhorst

Het vlaggenschip Scharnhorst werd om 16u04 zwaar getroffen en verging om 16u17 met man en muis. Alle opvarenden verdronken, waaronder ook admiraal Graaf von Spee. Ook zijn beide zonen Otto en Heinrich kwamen om in het sop.
 SMS Scharnhorst
SMS Scharnhorst

Gedenkpenningen Heinrich von Spee - Maximilian von Spee- Otto von Spee.

De Gneisenau
De Gneisenau bleef terugschieten en ontwijken tot om 17u15 de munitie op was. De Gneisenau zonk om 18u02. 190 opvarenden werden gered en in de boeien geslagen. Hieronder was kapitein Hans Pochhammer. Hij gaf in 1924 te Leipzig zijn memoires uit : “Graaf Spee’s laatste vaart.”
De Nürnberg

De Nürnberg voer op volle kracht, maar de Kent zat erachter. Uiteindelijk brak het gevecht los om 17u30. De Kent had een sterker pantser en zwaardere kanonnen. Om 18u30 ontploften twee stoomketels van de Nürnberg. Om 19u27 kapseisde de Nürnberg. Een handvol bemanningsleden hing met een haak aan het zinkende schip en wuifde met een vlag. De Britten visten ze op uit de zee.
De Leipzig

De Glasgow en de Cornwall zaten achter de Leipzig. Toen de Leipzig zonder munitie zat, vuurde hij twee lichtkogels af ten teken van overgave. De Glasgow staakte het vuur, maar om 21u23 maakte de Leipzig slagzij 130 km ten zuidoosten van de Falkland eilanden. Maar 18 opvarenden overleefden. Die Duitsers beweerden later, dat kapitein John Luce van de Glasgow had bevolen om op de drenkelingen te schieten. Als dit met de waarheid strookt, dan kan het uit vergelding geweest zijn voor wat de Nürnberg met de Monmouth gedaan had in de slag bij Coronel.
De Dresden

De lichte kruiser Dresden ontkwam als enige van de vijf, zoals Von Spee had gehoopt. Het schip zwalkte nog drie maanden rond, totdat het zonder proviand kwam te zitten en de kapitein zich op 14 maart 1915 overgaf op de Juan Fernández-archipel. Hij liet het schip ontruimen en deed toen de munitiekamer in de lucht vliegen.
De Baden en de Santa Isabel

De Kapitein van de HMS Bristol meldde om 11u27 aan Sturdee dat hij drie Duitse transportschepen had opgemerkt bij Port Pleasant aan de oostelijke kust van de Falkland eilanden. Sturdee beval de Macedonia om de Bristol te vervoegen en de Duitse transportschepen te vernietigen. De Baden was van 1913, mat 7500 ton en voer in dienst van de rederij Hapag. De Santa Isabel was van 1914, mat 5200 ton en behoorde tot de rederij Hamburg-Sud-Amerika. Om 13u00 gaven de Macedonia en de Bristol de bemanningen van beide schepen 10 minuten tijd om hun schepen te verlaten. Ze bevonden zich toen 80 km van Stanley. De Britten enterden en bleven 7 uur aan boord van de Baden en 8,5 uur aan boord van de Santa Isabel. Toen brachten ze beide tot zinken. Dit is merkwaardig, omdat de schepen wellicht nog nuttig hadden kunnen zijn voor de Britten.
De Seydlitz

De Seydlitz was een passagiersschip dat 2000 man kon vervoeren. Ze was eigendom van de rederij Norddeutscher Lloyd. Het was gebouwd op de F. Schichau scheepswerf in 1903 en had dus zijn beste tijd gehad. Toen de oorlog uitbrak, voer de 'Seydlitz' van Sydney in Australië naar Bahia Blanca in Argentinië. In November 1914 was ze naar Valparaíso in Chili gevaren, wat toen een centrum was voor mobilisatie van Duitse reservisten en vrijwilligers uit Zuid-Amerika. Toen de Bristol en de Macedonia zich op de Baden en de Santa Isabel richtten, zette de Seydlitz tegen 14 knopen koers naar het zuidwesten. Zo ontkwam de Seydlitz naar Argentijnse wateren. Ze voer de haven van San Antonio Oeste binnen en gaf zich uit voor een ziekenhuisschip. De Argentijnse autoriteiten lieten zich niet om de tuin leiden en legde de Seydlitz aan de ketting tot het einde van de oorlog.
Naschrift

Ter ere van de gesneuvelde viceadmiraal liep in 1934 het slagschip Admiral Graf Spee van stapel. Dit leverde de eerste zeeslag van de Tweede Wereldoorlog, opnieuw in Zuid-Amerikaanse wateren en opnieuw in het voordeel van de Britten. Naar de Invincible noemde de Britten later een vliegdekschip, dat een rol speelde in de Falklandoorlog.
Slag bij de Falklands
Canopus
HMS Canopus Slag bij Falklands (ontleend aan wikipedia)
verliezenlijst

Geen opmerkingen :