dinsdag 20 maart 2012

Rode Matrozen 008

RODE MATROZEN OP DE VLOOT
Optreden van de sociaal-democratische bonden tijdens de mobilisatie
Als voor de mobilisatie bleef de B.V.M.M.P actief op het gebied van arbeidsvoorwaarden. De 'godsvrede' matigde de bond in het verwezenlijken van verbeteringen, nog meer dan voor de oorlog. Radicale acties ondersteunde de organisatie daarom niet. Tijdens de oorlog zette de bond zich met name in voor verbetering van soldij, voedsel, straf- en tuchtrecht, medische zorg en hygiëne. De werkwijze leek sterk op die van de soldatenorganisaties bij de landmacht : de matrozenbond verstuurde petities en adressen aan minister en Kamer, alwaar de SDAP-fractie de belangen verder behartigde.
Soldij
De soldij die de matrozen ontvingen, was laag en door de duurte merkten zij dat de koopkracht daar onder leed. Zij konden er nauwelijks een gezin van onderhouden. De vrouwen van op Indië varende marinemannen stuurden brieven naar de minister waarin ze hem verzochten hun echtgenoten niet zolang in de kolonie te houden.
Voorjaar 1915 stuurde de B.V.M.M.P een adres aan de minister van Marine met het verzoek om verlening van een duurtetoeslag. De prijzen van de eerste levensbehoeften waren inmiddels al met ongeveer 20% gestegen.
In 1918 kwam er uiteindelijk als gevolg van een gezamenlijke actie van de bonden in het hierna te behandelen Salariscomité een verhoging, hoewel die gezien de prijsstijgingen onvoldoende moet zijn geweest om de onvrede weg te nemen. (Zie de tabel onderaan deze pagina)
Dienstplichtigen bij de marine ontvingen meer soldij dan hun collega's bij de landmacht. Dat hing samen met de grotere ongemakken die dienen bij de zeemacht met zich meebracht. Eerder zagen we reeds dat de soldij van de miliciens geen onderwerp van de klachtbrieven. Daar deze dus hoger lag dan bij de landmacht, zullen de meeste zeemiliciens hierover ook niet ontevreden zijn geweest.
Voedsel
Een regelmatig terugkerende bron van klachten betrof de kwaliteit en bereiding van het voedsel aan boord van de schepen en in militaire inrichtingen. Het Anker en het Correspondentieblad Bond voor Militie en Landstormplichtigen bij de Zeemacht berichten hier regelmatig over. Het was soms bedorven en veelal smakeloos, zeker als de schepen voor langere tijd onderweg waren.
Een enkele maal werd afgekeurd vlees de volgende dag tot gehakt verwerkt weer in de maaltijd aangetroffen. Ook waren er klachten over eten dat veel te lang op het vuur stond, omdat er pas later geschaft mocht worden. Het kwam dan ook dikwijls tot acties, die de B.V.M.M.P echter niet apprecieerde.
Op de 'Ternate' die op weg was naar Indië brak zelfs een muiterij uit tegen de slechte voedselsituatie. In november 1916 protesteerde de bemanning van de 'Jacob van Heemskerck' dat aan de kade lag van Vlissingen tegen oude en bedorven kapucijners en erwten.
Het schip was ingedeeld als eenheid van de scheepsmacht op de Westerschelde en was steeds op post bij de mijnversperring. Dat leidde tot weinig passagieren, zodat een verzoek van een stoker 'om zijn vrouw bij daglicht te mogen zien' alleen maar niet tot een straf leidde, omdat de man pas een week getrouwd was !
De onvrede nam toe en het slechte voedsel vormde de aanleiding om in actie te komen. De matrozen bleven demonstratief zitten. De commandant reageerde door het passagieren nu helemaal te verbieden en de 144 matrozen kregen zware straffen als tijdelijke terugstellingen in rang (hetgeen gevolgen had voor het salaris) en strafdiensten van acht dagen.
Allen beklaagden zich voor het Hoog Militair Gerechtshof over deze disciplinaire straffen. Het kader verdacht de B.V.M.M.P ervan achter 'de collectieve dienstweigering' te zitten, maar deze had juist alles ondernomen om de manschappen rustig te houden.
Overigens zou de bond wel een financiële campagne starten voor de gehuwde gestraften van het schip.
salarissen 1
salarissen 2

Geheel of gedeeltelijk overgenomen uit het boek/proefschrift Niet voor God en niet voor het Vaderland. Linkse soldaten, matrozen en hun organisaties tijdens de mobilisatie van ’14-‘18’ Van de Hr Dr. R.L.Blom (uitgeverij Aspekt, Soesterberg 2004)

Geen opmerkingen :